Lezing over archeologie of wat de bodem zoal prijsgeeft

22 november 2009

Op de aankondiging van een, op 30 oktober 2009, door archeoloog Anton Cruysheer te houden lezing over bodemvondsten in het algemeen en over Nederhorst den Berg in het bijzonder, waren rond de zestig belangstellenden afgekomen. Hij vertelde dat hij een paar jaar als beroepsarcheoloog werkzaam was geweest, maar nu als bankemployé aan de kost komt. Zijn vrije tijd probeert hij zoveel mogelijk te besteden aan zijn onverminderde passie voor het doen van archeologisch onderzoek en alles wat daarmee samenhangt. U kunt het verleden in grofweg drie periodes indelen te weten, prehistorie, protohistorie (wel kennis maar niet door de bewoners zelf opgetekend, zoals Caesar de Germanen beschreef tijdens zijn veldtochten) en de door onze voorouders nagelaten geschriften. In onze directe omgeving smaakte de spreker het genoegen op de locatie Venenburg Romeinse scherven te vinden. Dit wijst niet direct op permanente bewoning, maar er hebben in ieder geval wel eens Romeinen voet aan wal gezet boven de Limes. Deze grens van het Romeinse Rijk liep voor ons land van Katwijk tot Nijmegen. Verder is er ooit een gouden munt, weliswaar geen 18-karaats, ergens in Nederhorst den Berg opgegraven. Cruysheer hoopt nog veel te vinden in onze omgeving. Hij noemt het een pretentievol gebied, temeer daar de grondsoort veen zeer goede conserverende eigenschappen bezit. Alles wat zich hierin bevindt, is compleet van zuurstof afgesloten waardoor het goed bewaard blijft zolang het niet aan de lucht wordt blootgesteld. Hetgeen weer samenhangt met het grondwaterpeil. Dit betekent dat wanneer belanghebbenden in zo'n geval iets van historische betekenis willen behouden er heel wat voorzorgsmaatregelen genomen dienen te worden. Soms slaat het toeval toe, in 1957 bijvoorbeeld viste iemand een Frankisch zwaard op uit de slotgracht van het kasteel. Dat riep en roept nog steeds vragen op.

Cruysheer gaf aan de hand van beelden aan hoe het er aan toegaat bij grotere opgravingen. Alles onderzoeken is meestal niet te doen. Archeologie is niet alleen graven. Om te beginnen wordt er nagegaan of iets een interessante plek is voor onderzoek. Als er muziek in zit volgt een aanvraag om op deze locatie te mogen boren. Dat brengt geen problemen meer met zich mee, omdat iedere gemeente sinds een paar jaar archeologen toe moet staan onderzoek te doen op plaatsen waar die gemeente plannen heeft voor uitbreiding of stadsvernieuwing. Ter plekke worden de ontdekkingen geregistreerd om ze vervolgens op schaal in de computer in te tekenen.

Een pas uitgevonden techniek zorgt voor een veelheid aan interessante mogelijkheden onder de naam AHN, dit staat voor Actueel Hoogtebestand Nederland en is tot stand gekomen met behulp van laserlichtfotografie vanuit een vliegtuig. Spreker had uit een Werinonspecial van de verdwenen buitenplaats Petersburg, de foto van het ontwerp van de tuinen overgenomen. Deze foto had hij naast de nieuwste luchtopname gelegd van de plaats waar eens de lusthof gelegen heeft. Ongelooflijk duidelijk tekenen zich op deze nieuwste opname bijna exact dezelfde lijnen af van alles wat bovengronds aanwezig is geweest. Huis, lanen, paadjes, vijvers en sloten. De bijna driehoek waarop het buiten gesitueerd was bleek zelfs nog geaccentueerd door twee met bomen omzoomde lanen die tot de punt van het hele bezit liepen! Op de foto van de Hinderdam en omgeving zag iedereen duidelijk de vijvers van de buitens (o.a. Damvecht) die daar tot ongeveer 1850 hebben gestaan. Zelfs de plek waar tot rond 1650 aan diezelfde Hinderdam een brug over de Vecht heeft gelegen, was duidelijk te onderscheiden. Het tot voor kort onzichtbare is ineens naar boven te brengen zonder te graven.

Verder liet hij zien wat er hier in de buurt zoal gevonden is. Bij Nigtevecht een boomstamkano met daaromheen wat aardewerk. Die kano was te bergen omdat hij in de klei lag. Het geheel wees op bewoning in de prehistorie. Dichterbij wat oude keien bij de Willibrordkerk en het kasteel. Ze kunnen als fundament gediend hebben voor eerdere bebouwing op die plaatsen. Uit het zand dat vrijkwam bij de renovatie van de Willibrord, is naast vele andere munten, een muntje uit de 15e eeuw gevonden (te bezichtigen bij de HKN in het Spot). Al dat zand is door wel veertig vrijwilligers 2x gezeefd. Allemaal te lezen in onze special over de Willibrordkerk door de eeuwen heen, Werinon nr 66. Cruysheer vond op Venenburg nog een 13e-eeuwse gesp uit Duitsland. Door een schipper meegebracht misschien? Op dezelfde locatie kloostermoppen en een bijna vierkante steen waarin in het midden een gat zit, waarvan zichtbaar is dat het erin geboord is. Het zou een zegensteen kunnen zijn waarmee vissers hun zegennet vastzetten. Het stroomgebied van de Vecht liep toen anders. Een andere vondst op dat terrein is heel bijzonder, te weten een loden penning met een kruismotief. Hiervan is geen tweede bekend. Het kan een door de locale kerkelijke overheid uitgegeven betaalmiddel zijn van een door haar opgericht armenfonds. Zo geeft de bodem toch heel wat prijs dat het overdenken waard is. Cruysheer verheugt zich er nu al op dat ooit de Vechtbodem archeologisch onderzocht gaat worden. Dat is volgens hem één groot bodemarchief. Toen hij zei dat hij graag vroegmiddeleeuwse potten wilde vinden, riep een stem uit het publiek de woorden "aan de slag". Het kan zijn dat die man hem zijn hulp aanbood. Voor wie zich verder in de archeologie wil verdiepen, raadde de lezinggever aan het boek 'Verleden Land' aan te schaffen, dat gesubsidieerd door de overheid voor 25 euro te koop is. Nadat Cruysheer nog een aantal vragen van zijn publiek beantwoord had, sloot voorzitter Jansen de avond af met een kort bedankje. Onder het praten door overhandigde hij de spreker een fles, gevuld met het residu van bovengronds zongerijpte vruchten met een toepasselijke steenrode kleur. Na het applaus praatte een groot deel van de bezoekers nog een uurtje na.

Terug naar het nieuwsarchief.

Terug naar Actueel.