Over smeedijzeren hekken die nog steeds sierlijk overkomen

17 april 2005

Aan de hand van dia's liet de heer Lisman donderdag 17 maart jl., na de korte jaarvergadering, van de Historische Kring vele hekken zien die de buitens langs de Vecht sieren. De voorbijganger ziet in de gauwigheid iets zwarts gekruld en met gouden bovenpunten of bollen in allerlei vormen, maar het dringt niet tot hem door dat er 'n arbeidsintensiviteit van jewelste inzit. Bovendien kunstzinnig, maar er is geen ontwerper bekend. Het was zondag gelukkig mooi weer en daardoor kon ik mijn door de Historische Kring opgedragen huiswerk naar aanleiding van de lezing deels in de open lucht maken.

Via een omweg met de fiets op weg naar één van de twee mooiste hekken van de Vechtstreek. Onderweg aan het Zandpad in Breukelen het hek van Queekhoven gezien. Een 'jong' hek in smeed- en gietijzer uit 1860. Iets verder de lange omheining in gietijzer van Vegt en Hoff over een lengte van 85 meter. Bij het slot Gunterstein is het oude hek in de oorlog weggehaald om opgeslagen te worden maar is gedeeltelijk weer teruggevonden. Midden op de brug van Breukelen zag ik het waterhek van Boom en Bosch, het buiten dat Gemeentehuis van Breukelen is geworden. Terug richting Nieuwersluis. Voor Over-Holland staat een hout met ijzerwerk hek in Lodewijk de 15e stijl, asymmetrisch met schampijzers. Sterreschans heeft niet zo'n imposant hek. Bij Rupelmonde gewoon gestopt en gekeken naar de kleur en de ruimtelijke indruk van hek en huis. Door Nieuwersluis gefietst, richting Loenen. Gezoem, druk verkeer. Het hek van Vreedenhoff komt in zicht, maar staat zo in mijn gezichtsveld van die afstand dat het één kolom lijkt. Eerst nog Nieuwer hoek en Middenhoek en dan ineens in de scherpe bocht hét Hek. Automobilisten zien het, wat ik in het begin al aangaf, in een flits. Als fietser moet je twee keer kort kijken want het is er gevaarlijk druk. Overgestoken en de punten die mijnheer Lisman noemde bekeken. Hekken, een vreemde hobby, maar bij nader inzien toch boeiend. Het bovenstuk met de gesmede letters Vreedenhoff sluit wonderwel aan op de imposante entree van het buiten dat in de verte ligt. Vaasachtige kolommen dragen het hekwerk en ijzeren schoren houden de minstens 6 meter hoge hekken rechtop als ze geopend worden. De zware stijlen rusten op een draaipunt om het niet te laten schranken (scheeftrekken). Het geheel is in Lodewijk de 15e stijl opgetrokken, volkomen asymmetrisch, van stijl.

Het ijzer kwam uit Zweden. De productie hing af van de grootte van de bospercelen. Er was veel hout nodig om smeedijzer te produceren. Iedere Zweedse producent had zijn eigen merk. Tussen 1694 en 1897 zijn er wel 2232 merken geweest. Om de bochten en de bogen te krijgen moest de smid minstens 30 stukken ijzer iedere keer aan elkaar smeden. De slag van de smid is goed te zien en soms de telmerken, die ertoe dienden om alles netjes in elkaar te zetten. In de kleinere versierselen zijn wat gaatjes te zien waar ze in de smidse aan opgehangen zijn. Gietijzer blijft heel lang goed en geeft alleen een egale bruine poederroest. Smeedijzer kan zwellen en roest vooral op de hoeken weg. De hekken rusten vaak op en/of in hardstenen kolommen, die gaan ongeveer 200 jaar mee. De kolommen gaan scheuren of vriezen kapot. Zandsteen houdt het wel 1000 jaar uit. Tot ca. 1780 waren alle hekken Pruisisch- of koningsblauw met bladgoud. De Patriotten eisten dat ze zwart geschilderd werden en dat is zo gebleven.

De hekken bij de buitens dienden als pronkjuwelen want ze kostten goud geld en heel wat manuren. Vandaag de dag zijn er gelukkig nog een paar smeden die ze kunnen restaureren. De Dr.Lutterveld Restauratiestichting waakt onder andere over de nog bestaande hekken. Het andere 'mooiste' hek staat in ons dorp bij kasteel Nederhorst. Het is van onschatbare waarde. Volgens de heer Lisman zou zo'n zelfde hek nu 1 miljoen euro kosten om het te maken.
Gerard Baar

Terug naar het nieuwsarchief.

Terug naar Actueel.